ขี้เหล็ก

ชื่อสามัญ : Siamese senna, Siamese cassia, Cassod tree, Thai copperpod
ชื่ออื่นๆ : ขี้เหล็กแก่น (ราชบุรี), ขี้เหล็กบ้าน (ลำปาง,สุราษฎร์ธานี), ผักจี้ลี้ แมะขี้แหละพะโด (แม่ฮ่องสอน), ยะหา (ปัตตานี), ขี้เหล็กใหญ่ (ภาคกลาง), ขี้เหล็กหลวง (ภาคเหนือ), ขี้เหล็กจิหรี่ (ภาคใต้)
วงศ์ : วงศ์ถั่ว (FABACEAE หรือ LEGUMINOSAE) และอยู่ในวงศ์ย่อยราชพฤกษ์ (CAESALPINIOIDEAE หรือ CAESALPINIACEAE)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Senna siamea (Lam.) H.S.Irwin & Barneby
ชื่อพ้อง : Cassia siamea Lam.

ขี้เหล็กพบได้ง่ายตามป่าโปร่งทั่วไป จะเห็นออกดอกสีเหลืองเป็นช่อเด่นอยู่ตามริมทางหลวงชนบททั่วประเทศ ต้นสูงราว 10-15 เมตรแตกใบอ่อนมนช่วงต้นฤดูฝน นิยมกินทั้งยอดใบอ่อน ใบเพสลาด และดอกอ่อน โดยต้มน้ำทิ้งสักระยะครึ่งหนึ่งเพื่อลดความขมเฝื่อน แล้วแกงใส่กะทิ รากกระชาย น้ำปลาร้าแบบภาคกลาง หรือต้มใบอ่อนแกงเปอพกับน้ำคั้นใบย่านางแบบอีสานก็อร่อยมาก บางแห่งต้มจยเละแล้วยำให้รสออกเค็มปนขมอ่อนๆก็มี

น้ำต้มใบขี้เหล็กน้ำที่สองหรือสามเป็นยาช่วยให้นอนหลับได้ดี หากไม่ต้องการปรุงขี้เหล็กเป็นสำรับกับข้าว ก็อาจต้อมหรือนึ่ง กินเป็นผักจิ้มน้ำพริกเผ็ดๆได้อร่อยไม่แพ้ผักรสขมอื่นๆ อย่างมะระจีนหรือผักไห่ เท่าที่สังเกตุ พื้นที่ทางเหนือขึ้นไปจากดินแดนประเทศไทย เช่น แถบเชียงตุง เชียงรุ้ง สิบสองปันนา จะไม่กินขี้เหล็ก แต่ใช้ไม้ขี้เหล็กทำฝืน โดยลิดกิ่งแก่ทีละน้อยๆ

ใบขี้เหล็กอ่อนที่ต้มน้ำทิ้งแล้วจะเหลือรสขมอ่อนๆ เนื้อใบนุ่มเละ โดยทั่วไปใช้แกงกะทิบ้าง แกงน้ำใบย่านางแบบแกงเปอะใส่เห็ดและหน่อไม้บ้าง ถ้าอยากอยากปรับสูตรดูก็อาจลองเอามาหมกแบบทำห่อหมก โดยใช้เนื้อย่างติดมันหรือปลาสด ปลาย่าง จะหมกแบบเข้าหัวกะทิ น้ำมันหมู หรือไม่ใช้ก็ได้

เครื่องปรุง

ใบขี้เหล็กต้ม น้ำพริกแกงคั่วหรือแกงเผ็ด เกลือป่น น้ำปลาร้า หัวกะทิ เนื้อย่างติดมันหั่นชิ้นหนา

วิธีปรุง

คลุกเคล้าเครื่องปรุงทั้งหมดในชามอ่างนานๆ จนเข้ากัน ห่อในใบตองสดหลายๆ ชั้น หรือใส่ชามอ่าง นึ่งในลังถึงหรือปิ้งบนตะแกรงจนสุกระอุหอมดี วิธีเดียวกันนี้จะใช้กับใบไม้สดอื่นๆ เช่น ใบชะพลู ใบโหระพา หรือใบขมิ้นชันก็ได้
จาก หนังสือผักยืนต้น กินผักอายุยืน โลกอายุยาว โดย กฤช เหลือลมัย หน้า 148

1.ส่วนใบขี้เหล็ก 100 กรัม
เบต้าแคโรทีน 1.4 มิลลิกรัม
ธาตุแคลเซียม 156 มิลลิกรัม
ธาตุฟอสฟอรัส 190 มิลลิกรัม
ธาตุเหล็ก 5.8 มิลลิกรัม
เส้นใยอาหาร 5.6 กรัม
โปรตีน 7.7 กรัม
คาร์โบไฮเดรต 10.9 กรัม
พลังงาน 87 กิโลแคลอรี

2.ส่วนดอกขี้เหล็ก 100 กรัม
– วิตามินเอ ( Total VitaminA (RE) ) 39 Ug
– เบต้า เคโรทีน ( Betacarotene ) 233 Ug
– วิตามินบี 1 ( Thiamin ) .11 Mg
– ไนอะซิน ( Niacin ) 1.8 Mg
– วิตามินซี ( VitaminC ) 484 Mg
– พลังงาน ( Energy ) 98 KCAL
– น้ำ ( Water ) 74.7 G
– โปรตีน ( Protein ) 4.9 G
– ไขมัน ( Fat ) .4 G
– คาร์โบไฮเดรต ( Carbohydrate ) 18.7 G
– ใยอาหาร( กาก ) ( Crude/ Dietar ) 9.8 G
– เถ้า ( Ash ) 1.3 G
– แคลเซียม ( Calcium ) 13 Mg
– ฟอสฟอรัส ( Phosporus ) 4 Mg
– ธาตุเหล็ก ( Iron ) 1.6 Mg

ที่มา : Vitamin.co.th

ใบและดอก

Start typing and press Enter to search

Shopping Cart